پیشنهاد های کارگروه تخصصی آموزش عالی الکترونیکی شورای گسترش وزارت عتف در مورد برخی راهکارهای مدیریت برگزاری ارزشیابی و امتحانات دانشگاهها و مراکز آموزش عالی در شرایط حاضر ناشی از شیوع ویروس کرونا (غیر قابل استناد)

(اعضای کارگروه اموزش الکترونیکی وزارت علوم:اقای دکتر کاهانی (دانشگاه فردوسی مشهد)، اقای دکتر فاطمی (دانشگاه تهران)، اقای دکتر سراجی (دانشگاه همدان)، اقای دکتر ناظمی (دانشگاه شهید بهشتی)، خانم دکتر خطیب زنجانی(دانشگاه پیام نور مرکزی)، اقای دکتر زاهدی (دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی) آقای دکتر صفوی (دانشگاه شیراز)

 

ارزشیابی و امتحانات

ارزشیابی یکی از عنصر مهم نظام آموزشی است که میزان تحقق نتایج یادگیری و درجه ثمربخش بودن فعالیت¬های آموزشی را نشان می¬دهد. این عنصر، سایر بخش های آموزش مانند تدریس، انجام تکالیف، میزان تلاش استاد و دانشجو را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. ارزشیابی از یادگیری دانشجویان به دو بخش ارزشیابی تکوینی و پایانی تقسیم شود. بنابراین با توجه به حساسیت آن در شرایط حاضر پیشنهادات زیر ارائه می گردد.

در بحث برگزاری امتحانات و راهکارهای موجود، موارد زیر بعنوان برخی راهکارهای ممکن بر اساس تجارب ملی و بین المللی اعضای کارگروه پیشنهاد می گردد. در بررسی راهکارهای برگزاری امتحانات دانشگاه ها، تاکید بر امتحانات پایان نیمسال تحصیلی است. همچنین فرض اینست که معمولا امتحانات دانشگاه ها در اوایل تیر ماه برگزار می شده است. این پیشنهادات جهت تصمیم گیری به معاونت محترم آموزشی وزارت علوم ارسال می گردد. در بحث امتحانات میان ترم، پیشنهاد می گردد به طور شفاف به دانشگاه‌ها اعلام شود که امتحانات میان ترم با صلاحدید دانشگاه ها انجام شود. ولی در هر حال بیشتر از ۵۰% ارزشیابی نهایی نباشد.

 

ارزشیابی تکوینی

با توجه به یادگیرنده محوری، فعالیت محوری و فرآیندی یادگیری در محیط مجازی، بخشی از ارزشیابی دانشجویان به شیوه تکوینی و با استفاده از روشهای زیر انجام گیرد:

۱- اجرای کوئیز یا آزمون کوتاه در ابتدای هر جلسه آموزش مجازی. اغلب سامانه ها مانند Moodle و Adobe Connect این امکان را دارند و در سامانه های دیگر هم یا هست یا می توان آن را ایجاد و استفاده کرد.

۲- ارائه تکالیف یا تمرین برای هر جلسه درس. استاد می توانند برای هر جلسه درس تمرین ها و تکالیفی را طراحی و نمره گذاری کنند.

۳- تعریف پروژه برای یک درس. متناسب با ویژگی های درس ها، اساتید می توانند پروژه هایی را تعریف و نمره گذاری کنند.

۴- استفاده از شیوه های کلامی و ویدئویی از طریق ضبط و نمایش فعالیت های دانشجو.

توجه شود که ازشیابی تکوینی باید حداکثر ۵۰ درصد نمره نهایی درس را دربرگیرد و مابقی آن از طریق اجرای ارزشیابی پایانی صورت پذیرد. با توجه به اهمیت ارزشیابی تکوینی در یادگیری، به دانشگاه ها توصیه می شود، ارزشیابی مستمر و تکوینی را جدی بگیرند، فارغ از اینکه ارزشیابی های پایانی به چه شکل انجام شود.

 

ارزشیابی پایانی

در بحث ارزشیابی پایان نیمسال یکی یا ترکیبی از موارد زیر می تواند مد نظر قرار گیرد:

الف) ارزیابی نهایی می تواند به صورت ترکیبی از مثلاً ۵ یا ۶ ارزیابی کوچکتر در طول نیمسال تحصیلی باشد. ارزیابی های کوچک به روشهای مختلف و حتی کوئیز های انلاین می تواند باشد. ابزار های این کار در نرم افزارهای موجود دانشگاهها مثل ADOBE CONNECT هم هست.

ب) برگزاری آزمون های رسمی آنلاین یا برخط. این موضوع از نظر فناوری شدنی است . در این موضوع بعنوان نمونه در فیلم ویدیویی پیوست در مورد راه های برگزاری امتحان با درصد خوبی از صحت ارزیابی توضیحات خوبی داده شده است. در حال حاضر هم یک پروژه اروپایی توسط دانشگاه کاتالو نیا اسپانیا انجام شده است. بعنوان مراحل آزمایشی برای بیش از ۱۰ هزار نفر دانشجو در آنجا انجام شده است و نتایج رضایت بخش بوده است. می توان با تحقیق و بررسی بیشتر نتایج موجود این دانشگاه و بحث آزمون های آنلاین را با جدیت بیشتری دنبال کرد. با این حال به نظر می‌رسد در کوتاه مدت برگزاری آزمون آنلاین به این صورت و با تهیه زیرساخت های نرم افزاری و سخت افزاری برای همه دانشگاهها سخت باشد.

ج) امتحان کتبی و شفاهی انلاین و تصویری بین استاد و دانشجو. استاد ارتباطی تصویری در همین محیط های موجود و فقط با اضافه کردن یک دوربین مبتنی بر وب ساده ایجاد می شود. یک وایت برد کوچک در منزل دانشجو و یا حتی با نصب یک کاغذ A3 روی دیوار یا میز کار، کار را می توان شروع کرد. بسادگی با طرح سوال توسط استاد و نوشتن دانشجو در حضور استاد روی وایت بورد و بعد ذخیره سازی تصویر نوشته های دانشجو روی وایت بورد کار انجام میشود. عملیاتی بودن این موضوع به سادگی قابل اثبات و ارزیابی است.

د) برگزاری امتحانات حضوری. در این راستا چندین گزینه مطرح می گردد:

گزینه اول با پایان یافتن احتمال خطر مربوط به شیوع و گسترش بیماری تا نیمه خرداد، دانشگاهها برای اوائل تیرماه به روند معمول امتحانات را برگزار می کنند. البته این احتمال ضعیف است. لزوم مهیا سازی بهداشتی فضاهای خوابگاهی و انجام تست کرونا در محل خوابگاه ضروری است.

گزینه دوم فرض که مشکل شیوع این بیماری تا پایان تیر ماه پایان یابد، اگر چه ترم تحصیلی در تیرماه خاتمه می یابد، امتحانات می تواند در شهریور ماه برگزار گردد به نحوی که با پایان امتحانات دانشجویان ترم بعدی را نیز آغاز می کنند. این نمونه از برگزاری امتحان در دو مرحله پس از پایان ترم تحصیلی در بعضی از کشورهای دیگر رایج است. این احتمال شانس بالایی برای تحقق دارد و همه امور امتحانات با خود دانشگاه مبدا می باشد.

گزینه سوم فرض که احتمال شیوع بیماری و خطرات ناشی در تمام تابستان ادامه داشته باشد و امکان مراجعه دانشجویان به خوابگاه ها در تابستان نمی باشد. در چنین شرایطی میتوان با تقویت دایره امتحانات هر دانشگاه و ایجاد شبکه‌ای از مراکز برگزاری امتحان در شهرستان های مختلف و ارسال سوالات امتحانی به آن مراکز کار امتحانات حضوری همه دانشجویان را انجام داد. محل امتحان، نزدیک ترین شهر به دانشجو است بطوری که نیازی به حضور در خوابگاه ندارد. در این راستا نکات زیر قابل بحث می باشد. لازم است با یک دانشگاه شبکه‌ای مثل پیام نور که دارای حدود ۴۰۰ شعبه در سراسر کشور می باشد وارد مذاکره شد تا از محل برگزاری امتحانات حضوری آنها و با رعایت استانداردهای حفظ فاصله و سایر موارد بهداشتی، به عنوان مرکز برگزاری امتحان در نزدیکترین محل به دانشجو استفاده کرد. برای دانشجویانی که در شهر محل دانشگاه خود هستند، زمان امتحانات به محل دانشگاه مبدا خود مراجعه می نمایند و با رعایت اصول فاصله و موارد بهداشتی در امتحانات شرکت می‌کنند. ولی دانشجویانی که نیاز به مسافرت بین شهری دارند ، در نزدیکترین مرکز پیام نور اما با هماهنگی و ارسال سوالات از دانشگاه مبدا ، حضور پیدا می کنند. چنین تجربه ای هم در دانشگاه پیام نور وجود دارد و هم در برخی از دانشگاههای برگزار کننده دوره های آموزش های الکترونیکی مثل دانشگاه شیراز هست. دانشگاه شیراز معمولا در هر نیمسال در دو مرحله میان ترم و پایان ترم، امتحانات حضوری دانشجویان را در حدود ۱۰ مرکز مختلف در سطح کشور ایران و نیز سه یا چهار مرکز مختلف در سطح دنیا مثل مالزی، ارمنستان و امارات برگزار می کند. در اینصورت لازم است یک هارمونی مناسب بین دانشگاههای کشور و مدت زمان برگزاری آزمون توسط وزارت علوم تعریف شود. در اینجا وزارت تسهیلات یا انعطاف پذیری مناسبی از باب انعطاف پذیری زمان و مدت آزمون برای دانشگاهها را اعلام می نماید

جهت اجرایی کردن این پیشنهادات می تواند کمیته ای متشکل از مدیران حوزه معاونت آموزشی وزارت عتف و نماینده ای از کارگروه شیوه نامه اجرایی آنرا نهایی کنند.