همایش ملی «همایش ملی تبادل تجربیات دانشگاهها و مراکر آموزشی در اجرای آموزش الکترونیکی در بحران کووید ۱۹

همایش ملی «همایش ملی تبادل تجربیات دانشگاهها و مراکز آموزشی در اجرای آموزش الکترونیکی در بحران کووید ۱۹، توسط انجمن یادگیری الکترونیکی ایران و با مشارکت معاونت آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، کارگروه آموزش الکترونیکی وزارت عتف، و به میزبانی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی از ۲۱ تا ۲۳ مردادماه ۱۳۹۹ برگزار خواهد شد.

این همایش با هدف انتقال تجربیات مدیران، اساتید، دانشجویان، کارشناسان و صاحب نطران در دوران بحران کرونا و پیاده سازی آموزشهای الکترونیکی بر محورهای تهیه محتوای الکترونیکی، تدریس همزمان و ناهمزمان در محیط یادگیری الکترونیکی، ارائه دروس عملی و کارگاهی در محیط‌های یادگیری الکترونیکی، امتحانات و ارزشیابی های مستمر در محیط یادگیری الکترونیکی، اثربخشی تدریس و یادگیری، طراحی فعالیت‌ها و تکالیف یادگیری در محیط الکترونیکی، پشتیبانی آموزشی مستمر از دانشجویان و اساتید در محیط الکترونیکی، سیاست‌های آینده، بررسی و مقایسه ابزارها و زیر ساختها و نقش شرکتها و شتابنده های مرتبط برگزار می‌گردد.

از همه مدیران و اساتید و دانشجویان و خبرگان و شرکتها و کسب و‌ کارهای نوپا برای ارسال تجربیات و‌ حضور فعال در همایش دعوت بعمل می آورد. همایش رایگان است.

وب سایت همایش: http://elearningcovid19.kntu.ac.ir
پست الکترونیکی: elearningcovid19.info@kntu.ac.ir

توصیه های شماره (۳) کارگروه تخصصی آموزش عالی الکترونیکی در مورد راهکارهای اجرای دروس عملی و کارگاهی

توصیه های کارگروه در مورد راهکارهای اجرای دروس عملی و کارگاهی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی با کمک بستر آموزشهای الکترونیکی در شرایط خاص حاضر جهت جلو گیری از وقفه جدی در برنامه های آموزشی دانشجویان (کارگروه آموزش عالی الکترونیکی شورای گسترش وزارت عتف- ۱۴/۴/۱۳۹۹)
(اعضای کارگروه اموزش الکترونیکی وزارت علوم:اقای دکتر کاهانی ( دانشگاه فردوسی مشهد)، اقای دکتر فاطمی( دانشگاه تهران)، اقای دکتر سراجی( دانشگاه همدان)، اقای دکتر ناظمی (دانشگاه شهید بهشتی)، خانم دکتر خطیب زنجانی( دانشگاه پیام نور مرکزی)، اقای دکتر زاهدی ( دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی) آقای دکتر صفوی( دانشگاه شیراز)

 

مقـدمه

“آموزش و تحقیق” در جهان علمی بر دانش گسترده بنیادی ، تئوری و مهارت ها تاکید می کند. از طرفی تحولات ناشی از دنیای دیجیتال در سالهای اخیر شیوه نگاهها و تمام ابعاد آموزش، یادگیری، پژوهش و مهارت آموزی را متحول کرده است و این تغییرات با سرعتی بسیار بیشتر از گذشته در حال افزایش است. از سوی دیگر اهمیتی که آموزشهای مبتنی بر فناوری در راستای آموزشها و پژوهش های عملی و مهارتهای مبتنی بر فضای مجازی دارند، کمتر شناخته شده هستند. در عین حال بخش بزرگی از نیاز های پیشرفته جهت پژوهش و تولید علم دانشگاهی و توسعه و تحقیق در صنعت را این ابعاد لازم است پوشش دهند. از چند دهه قبل بحث ورود تحولات دیجیتال به ابزار های آزمایشگاهی شروع گردید و علاوه بر بحث یادگیری الکترونیکی ( یا مجازی)، مفاهیمی چون ابزار دقیق مجازی، آزمایشگاههای مجازی و از راه دور و اکنون نیز بحث دو قلو های دیجیتال در قالب انقلاب چهارم صنعتی مطرح شده است.
در شرایط فوق العاده ای که در نتیجه همه گیری ویروس کرونا (کووید-۱۹) برای نظام های آموزش عالی رقم خورد، تردیدهایی در ابتدا درباره ظرفیت آموزش الکترونیکی برای دروس نظری مطرح شد که امروزه هر روز کم رنگ تر می شود. این تردید بدلیل عدم شناخت و نیز پیچیدگی بیشتر برای دروس عملی بسیار جدی تر مطرح بوده است و هم اکنون نیز مورد سوال بسیاری از دانشگاهیان است. گرچه در مورد دروس عملی نمی شود با قاطعیت مشابه دروس نظری گفت که همه دروس را می توان در بستر آموزش الکترونیکی اجرا کرد، ولی با جرات می توان گفت که حتی با فناوریهای و دانش همین امروز هم اغلب دروس عملی و کارگاهی را می توان با کیفیتی بسیار خوب بر بستر آموزشهای الکترونیکی پیاده کرد. برای آن دسته هم که اکنون امکان پیاده سازی ممکن است نباشد راهکارهای عملیاتی خوبی وجود دارد که در ادامه به آنها پرداخته می شود.

دسته بندی دروس عملی

درس های عملی را به طور کلی می توان در دسته های زیر طبقه بندی کرد:
۱- دروس آزمایشگاهی که نرم افزارهای کامپیوتری هستند مثل برنامه نویسی یا پردازش های پر سرعت با کامپیوتر های خاص
۲- دروس آزمایشگاهی و کارگاهی که کار با تجهیزاتی هستند که یا هم اکنون با کامپیوتر برنامه ریزی و کنترل می شوند یا به سادگی امکان اتصال آنها به کامپیوتر مهیا است مثل کنترل کننده های قابل برنامه ریزی یا میکرو کنترلرها و یا دستگاههای پیشرفته متصل به کامپیوتر
۳- دروس آزمایشگاهی و کارگاهی که صرفا اتصال قطعاتی الکتریکی و مکانیکی است که در نهایت با جریان برق فرمان می گیرند مثل کارگاه برق یا آزمایشگاههای قطعات الکترونیکی و غیره
۴- دروس کارگاهی که نیاز به کار با دستگاهها و تجهیزاتی است که ممکن است هیچ المان اتصال کامپیوتری نداشته باشند مثل تراشکاری، جوشکاری، نجاری، سفال سازی، تعمیر موتور و آزمایشگاه شیمی و غیره
۵- دروس عملی که نیاز به کار کامل بدنی یا حضور در محیط خاص است مثل شنا و وزنه برداری و فوتبال و کالبد شکافی و غیره
۶- دروس عملی میدانی مثل کاشت و برداشت در مزارع و باغات
۷- دروس کارورزی مثل کارآموزی در صنایع و یا حضور در یک جلسه مشاوره
۸- سایر دروس عملی خاص که در دسته بندی های فوق نگنجند.

نحوه مدیریت این دسته بندی ها از دروس متفاوت است. اما در ساده ترین حالت برای همه این دسته بندیها می توان دوره حضور فیزیکی را فشرده و با تعداد ساعات بالاتر در روز و حتی در صورت لزوم با تعداد شرکت کننده کمتر اجرا نمود. به عنوان مثال اگر یک کارگاه برق یا سفال را دانشجو به مدت ده هفته و هر هفته دو ساعت در یک روز هفته اجرا می کرده است، می توان آن دوره عملی را بصورت ۵ روز فشرده با تعداد ساعت بیشتر در روز اجرا کرد و حتی بدلیل حفظ فاصله فیزیکی در چند گروه با تعداد کمتر در تابستان یا فاصله بین دو نیمسال تحصیلی اجرا نمود. این تجربه در نزدیک به دو دهه گذشته در دوره های آموزش الکترونیکی دانشگاههای کشور بخوبی تجربه شده است. در ادامه ما روشهای غیر حضوری برای اغلب دسته بندی های فوق الذکر را بر اساس مدلهای موجود در دنیا و نیز تحولات فناورانه قطعی آینده تشریح می نماییم. در عین حال اگر روش های پیشنهادی زیر در هر موردی مورد پسند نبود یا امکان فنی آن نبود، استفاده از روش فشره فوق الذکر توصیه می گردد.

آزمایشگاه های مبتنی بر وب

محیط مجازی یکی از جالب ترین دستاوردهای تکنولوژی اطلاعات می باشد. ابزار دقیق مجازی (Virtual Instrumentation) به معنای استفاده از محیط های نرم افزاری به جای استفاده از ابزار و وسایل فیزیکی مرسوم جهت اندازه گیری و کنترل متغیرهای مختلف می باشد. با استفاده از فناوری محیط‌های مجازی مهندسین و متخصصین می توانند در وقت و هزینه صرفه جویی کنند. تجهیزات مجازی از طریق فراهم کردن یک مدل جدید ساختاری از پروسه، به تحلیل و تنظیم آنها می‌پردازند.
تمام دسته بندی های ۱-۴ فوق الذکر را می توان به کمک آزمایشگاههای مبتنی بر وب اجرایی نمود. موارد ۵-۸ این دسته بندی را بصورت نمایش فیلم یا بصورت حضوری و فشرده شده می توان عملیاتی نمود. در عین حال جهت درک بهتر این موضوع ابتدا به تشریح بیشتر مفاهیم این آزمایشگاهها می پردازیم.
آزمایشگاه های مبتنی بر وب به دو دسته آزمایشگاه های از راه دور و آزمایشگاه های مجازی تقسیم می شوند.

آزمایشگاه مجازی

آزمایشگاه هایی که بر مبنای نرم افزار و شبیه سازی های آموزشی تشکیل می شوند را آزمایشگاه مجازی می گویند. در این محیط علاوه بر تصاویر و فیلم های دستگاه ها و ابزارهای واقعی، مدلهای شبیه سازی شده دستگاهها و ابزارها در دسترس کاربران قرار می گیرد. استفاده از آزمایشگاه مجازی یکی از اشکال اجرای فناوری اطلاعات و ارتباطات در یادگیری کلاس درس می باشد. پژوهشگران استفاده از آزمایشگاه های مجازی را از جمله راه حل های غلبه بر محدودیت امکانات و زیر ساخت ها به عنوان عناصر پشتیبان در استفاده از فعالیت های عملی می دانند. توسعه شدید فناوری اطلاعات باعث شده است تا طراحی و توسعه محیط آزمایش مجازی به واقعیتی در حال توسعه تبدیل شود و در عمل امکان ساخت انواع آزمایشگاه های مجازی را فراهم آورد.

آزمایشگاه از راه دور

آزمایشگاه های واقعی که از طریق شبکه به کاربر متصل می‌شوند را آزمایشگاه از راه دور گویند، یعنی یک دستگاه از طریق شبکه و از راه دور مورد استفاده قرار می گیرد. این آزمایشگاهها در بسیاری اوقات نه تنها قابلیت رقابت با روشهای سنتی را دارند بلکه امکانات بهتری جهت کار از طریق شبکه و مانیتور کردن داده ها را هم فراهم می کنند. به بیانی دیگر پیشرفت های صورت گرفته در زمینه خدمات اینترنتی امکان مانیتور کردن و کنترل از راه دور یک سیستم را به وجود آورده که این منجر به ایجاد آزمایشگاه های از راه دور متعددی در سراسر دنیا شده است. مزیت ویژه آزمایشگاه‌های از راه دور در مقایسه با آزمایشگاه های مجازی این است که کاربر می‌تواند از طریق اینترنت با حوزه های واقعی ارتباط برقرار کند که این امر برای او واقعی تر و جذاب تر از استفاده از محیط های شبیه سازی شده نرم افزاری است. در آزمایشگاه از راه دور اپراتور می تواند آزمایش را انجام داده و پارامترهای کنترلی آن را تغییر دهد و نتیجه را ببیند و داده‌ها را از طریق شبکه دریافت کند.

مزایای ایجاد آزمایشگاه های مجازی و از راه دور
• انجام آزمایش در هر زمان و از هر مکان
• درک بهتر از انجام آزمایش ها و همراه تدریس تئوری
• صدمه کمتر ابزار و تجهیزات آزمایشگاهی
• صرفه جویی اقتصادی از نظر تعداد دستگاه ها
• گسترش تعداد دانشجو
• همکاری مراکز آموزشی و تحقیقاتی
• همکاری با صنایع

به منظور طراحی و راه اندازی آزمایشگاه های مجازی نیاز به نرم افزارها، ابزار های تحت وب و همچنین محیط های مجازی می باشد؛ این نرم افزارهای اغلب توسط خود دانشگاهها و دانشجویان می تواند نوشته و اجرایی شود. البته از نرم افزارهایی که دیگران قبلا تولید کرده اند و ممکن است دارای دقت و کارایی بیشتری هم باشد می توان استفاده نمود.

در محیط آزمایشگاه مجازی علاوه بر شبیه سازیهای متداول، می توان از فناوری های به روز گسترده ای همچون واقعیت افزوده (Augmented Reality) و واقعیت مجازی (Virtual Reality) هم استفاده نمود. البته استفاده از این ابزارهای به نسبت هزینه بر تر و زمان بر تر هستند اما همانند سایر ابزارهای موحجود روی اینترنت نمونه های رایگان آنها برای برخی موارد یافت می شود. همچنین برخی شرکتهای خارجی تولید کننده این شبیه ساز های اموزشی با توجه به شیوع کرونا و یا حتی بخاطر تحریمهای ظالمانه علیه کشورمان استفاده از آنها را برای ایران رایگان کرده اند.

در شکلهای زیر تصاویری از آزمایشگاههای مجازی و از راه دور موجود دانشگاههای مختلف جهان ارائه می گردد.
همان گونه که از این شکل بخوبی مشاهده می شود تنوع بسیار زیادی در حوزه های عملکردی و ماهیت این آزمایشگاهها وجود دارد.

جهت مشاهده نمونه های بیشتر لطفا به لینک های زیر مراجعه کنید:

https://pages.jh.edu/~virtlab/virtlab.html
http://www.elli.ruhr-uni-bochum.de/virt.html.en

در ادامه به توضیح مختصر در رابطه با هریک این نرم افزارها و فناوری های مفید در طراحی آزمایشگاه های مجازی خواهیم پرداخت.

نمونه فیلم هایی از آزمایشگاههای مجازی و از راه دور در حوزه های مهندسی و علوم و پزشکی در بخش دروس عملی و کارگاهی وب سایت کارگروه آموزش عالی الکترونیکی وزارت عتف قرار دارد. لیست برخی از آنها چنین است:

دروس عملی و کارگاهی:
فیلم آموزشی: سکوی آموزشی پست برق برای مهندسین به صورت واقعیت مجازی (دانلود)
فیلم آموزشی: شبیه سازی آزمایشگاه الکترونیک (دانلود)
فیلم آموزشی: تشریح مجازی (دانلود)
فیلم آموزشی: نمونه مجازی میز آموزش دهنده درس عملی (دانلود)
فیلم آموزشی: واقعیت افزوده در اتاق عمل (دانلود)
فیلم آموزشی: آزمایشگاه مجازی شیمی شماره ۱ (دانلود)
فیلم آموزشی: آزمایشگاه مجازی شیمی شماره ۲ (دانلود)
فیلم آموزشی: معرفی و ارائه نمونه های آزمایش های شبیه سازی شده آزمایشگاه کنترل پیشرفته دانشگاه شیراز (دانلود)

همچنین در وبگاه فوق الذکر مجموعه قابل توجهی از وبینارهای آموزشی در زمینه راهکاری اجرای دروس عملی و کارگاه همراه با مثالهای متعدد بصورت فیلم ضبط شده قرار داده شده است که مشاهده آنها به همگان توصیه می گردد و در ادامه به چند مورد آنها اشاره می شود.

وبینارها:

چکیده ای از کارگاه آموزشی دروس عملی دانشگاه فنی و حرفه ای استان آذربایجان شرقی ۱۳۹۹/۰۲/۱۷ (دانلود)
آموزش الکترونیکی و اجرای دروس آزمایشگاهی و کارگاهی دانشگاه نوشیروانی بابل ۱۳۹۹/۰۲/۲۹ (دانلود)
توضیحات تکمیلی کارگاه آموزشی دانشگاه نوشیروانی بابل ۱۳۹۹/۰۲/۲۹ (دانلود)
کارگاه مجازی چالش های اجرای دروس کارگاهی و طراحی در آموزش الکترونیکی ۱۳۹۹/۰۳/۰۳ (دانلود)

برای آشنایی بیشتر و درک بهتر اکیداً توصیه می‌شود به طور کامل به این کارگاهها مراجعه شود.

ابعاد لازم برای ایجاد آزمایشگاههای مجازی و از راه دور

ایجاد یک آزمایشگاه مجازی و از راه دور نیازمند توجه به مولفه های و تعاملهای متعددی می باشد. در شکل زیر نمونه ای از دسته بندی این ابعاد نشان داده شده است.

جهت مطالعه دقیق تر هر یک از این ابعاد و مولفه های مربوطه می توانید به کتابها و مقالات مرتبط در وبگاه کارگروه مراجعه نمایید.

دروس عملی و کارگاهی:
طـراحی مفهومی و مدلسازی یک آزمایشگاه مجازی (دانلود)
کتاب آموزش الکترونیکی: از ایده تا عمل (خصوصا فصل سوم) (دانلود)
Safavi Talavaki Virtual Lab Conceptual Model (دانلود)
Safavi PLC Remote Lab (دانلود)

باید توجه نمود که ضروری است اعضای هیئت علمی، تکنسین ها، کارشناسان آزمایشگاه و مربیان دروس عملی در فرایند آموزش¬های ضمن خدمت، به این باور برسند که اولاً آموزش الکترونیکی یکی از راه های برگزاری دروس عملی است؛ ثانیاً طراحی و اجرای این دروس به ویژه در مرتبه های نخست اجرایی شدن، به مطالعه؛ مشورت؛ صرف وقت؛ و کوشش زیادی نیازمند است. کارگروه آموزش عالی الکترونیکی، در این زمینه نیز آمادگی خود برای ارایه مشورت به دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی در پیشبرد هدف های یادگیری با حفظ کیفیت در وضعیت فوق العاده کنونی را اعلام می کند.

سند راهنمای اجرای آزمونهای غیر حضوری وزارت علوم

روشهای اجرای آزمون غیر حضوری در دانشگاهها

مقدمه

در حال حاضر و با توجه به وقفه در آموزشهای حضوری در پی شیوه بیماری کووید- ۱۹ ، یکی از دغدغه های مهم دانشگاههای کشور در فضای آموزش های الکترونیکی موجود، بحث برگزاری آزمون و روشهای اجرایی مرتبط با آن است. دو مساله مهم در برگزاری آزمونهای غیرحضوری، تناسب کافی آزمون با ارزشیابی اهداف درس و میزان اعتبار آزمون است. هدف اصلی برگزاری آزمون، سنجش پیشرفت تحصیلی دانشجو در راستای رسیدن به اهداف درس، به طور خاص و دوره تحصیلی به طور عام است. پس هم راستایی آزمون و اهداف مورد نظر، اهمیت خواهد داشت. به طور مسلم در فضای موجود حاکم بر آموزش عالی در جهان، ضمن توجه به اهداف باید در همه روشهای ممکن تأمل و توجه کرد و مطلوب ترین حالت آن است که متناسب با شرایط و اهداف، ترکیبی از روشها را انتخاب کرد. به طور خلاصه هدف، اطمینان از دریافت اطلاعات و مهارتهای نهایی یک درس توسط دانشجو می باشد. اما آیا حتی در
شرایط دوره های حضوری با برگزاری یک یا دو امتحان کتبی این هدف، حاصل می شود؟ استفاده از ترکیبی از روشهای ارزشیابی، ترجیحاً به صورت مستمر یا چند مرحله ای اطمینان نظام دانشگاهی را در خصوص یادگیری دانشجو افزایش می دهد. روشهای متنوع و موثری برای برگزاری آزمونهای پایان نیمسال تحصیلی دانشگاهها در سال تحصیلی ۱۳۹۹ – ۱۳۹۸ وجود دارد که برخی از آنها با روشهای سنتی مرسوم تفاوتهایی دارند ۱٫ در این سند به اختصار توضیحاتی درباره روشهای اجرای آزمون ارایه شده است.

روشهای پیشنهادی اجرای امتحانات پایان نیمسال جاری

۱- آزمونهای حضوری. برگزاری آزمون حضوری با رعایت فاصله ها و دستورالعمل های ارسال شده پیشین در نیمسال جاری امکانپذیر است. اما این گزینه در شرایط بحران کرونا برای همه دانشگاهها و همه دانشجویان یک دانشگاه تقریباً غیرممکن و همچنین غیرضروری به نظر می رسد. از این رو مطلوب آن است که برنامه ریزی در برگزاری آزمونها برپایه روشهای غیرحضوری باشد و صرفاً برای برخی دانشگاهها بسته به شرایط و امکانات، از آزمونهای حضوری بهره برد.

۲- آزمون برخط غیر همزمان-بدون نظارت. استفاده از ابزارهای آزمون برخط به صورت غیر همزمان یا بدون نظارت مستقیم بر اجرا دومین روش امکانپذیر برگزاری آزمون است. این نوع آزمونها در محیطهای سامانه های آموزش الکترونیکی مثل مودل که اغلب دانشگاهها با آن آشنا هستند قابل اجراست. البته در گوگل یا سایر بسترها هم ممکن است ابزارهایی در دسترس باشند، اما توصیه اکید توجه جدی به ظرفیتهای مودل در راستای برگزاری آزمون است.

۳- روش آزمون برخط همزمان-دارای نظارت. در این روش، آزمون برخط به صورت همزمان و با حضور مراقبتی تصویری آزمون گیرنده انجام می شود. برای هر کدام از این روشها توضیحات تکمیلی و نیز فیلمهای آموزشی تهیه شده است که لینک آنها روی صفحه اختصاصی آموزشهای الکترونیکی بر وبگاه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به شرح زیر است:

وبینارها
امتحانات و فرایندهای ارزشیابی و بحث کاهش احتمال تقلب در روشهای بر خط (دکتر فاطمی- دکتر صفوی) (۱۳۹۹/۰۳/۱۲) – مشاهده
گارگاه آموزشی دکتر صفوی با موضوع امتحانات دانشگاه بوعلی سینا همدان (۱۳۹۹/۰۲/۱۴) – مشاهده
کارگاه دانش افزایی دکتر کاهانی (بحث آزمون در مودل) دانشگاه الزهرا (۱۳۹۹/۰۲/۲۷) – مشاهده

امتحانات-و-ارزیابی:
فیلم آموزشی: شیوه گرفتن آزمون بصورت تستی (QUIZ CONNECT) در ادوبی کانکت – مشاهده
فیلم آموزشی: سناریو آزمون و ارزیابی تشریحی در ادوبی کانکت – مشاهده
فیلم آموزشی: آزمون الکترونیکی همزمان با نظارت دوربین و نوشتن تشریحی معمول روی کاغذ – مشاهده
فیلم آموزشی: اجرای آزمون در محیط مودل برای آشنایی دانشجویان و استادان – مشاهده

از این رو برای آشنایی بیشتر و درک بهتر اکیداً توصیه می شود به طور کامل به آنها مراجعه شود.

باید توجه داشت که با توجه به جهان شمولی بیماری کووید- ۱۹ ، استفاده از تجربیات جهانی می تواند سودمند باشد. روشهای پیش گفته در اکثر دانشگاههای جهان به کار گرفته شده اند. به عنوان مثال بسیاری از کشورهای اروپایی )انگلستان، سوئد، نروژ و هلند و… (به ارسال تکلیف برای دانشجوها و تخصیص زمان کافی چند روزه به آنها اکتفا می کنند و برخی پس از دریافت پاسخ دانشجو به صورت تصادفی با تعدادی از آنها تماس گرفته و سوالاتی از آنها برای سنجش صحت عملکردشان می پرسند.

برای اطمینان از صحت و اعتبار نتیجه آزمون، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
نخست توجه کنید که در روشهای آموزش حضوری نیز این پرسشهای جدی وجود دارد، که آیا برگزاری یک امتحان یا دو امتحان در طول ترم تحصیلی برای تشخیص و ارزشیابی اهداف درس کفایت میکند؟ آیا امکان تقلب در آزمونهای حضوری وجود ندارد؟
پاسخ خیلی سریع و واضح اغلب متخصصان به دو سوال موجود آن است که یک یا دو امتحان چند ساعته برای یک طول نیمسال تحصیلی ۴ ماهه به طور منطقی نشانگر کاملاً خوبی از پیشرفت تحصیلی و رسیدن به اهداف دوره لزوماً نیست. لذا اگر ارزیابی نهایی ترکیبی از روشها )شفاهی، کتبی، تمرین و پروژه یا تکلیفهای مفهومی و … (و به صورت مستمر در طول تحصیل باشد، اعتبار فرآیند ارزشیابی بسیار بالاتر خواهد بود. دوم آنکه علیرغم وجود مراقب های حضوری، بعضا دیده می شود و شنیده می شود که در بسیاری از آزمونها در مراکز علمی مختلف تقلب هایی صورت گرفته که تنها بخشی از آنها کشف می شود. بنابراین در اینجا بر دو هدف باید تاکید کرد. یکی آنکه منطقی تر و متعددتر ارزیابی کنیم و دوم که احتمال تقلب را به پایین ترین سطوح ممکن کاهش دهیم. حال باید دید آیا با روشهای پیشنهادی بند قبلی در مورد آزمونهای برخط، این دو هدف می تواند مانند امتحانات و یا حتی بهتر از امتحانات حضوری حاصل شوند.

در رابطه با آزمونهای غیرحضوری، به طور خلاصه باید گفت می توان با اجرای مواردی چون محدود کردن زمان نمایش هر سوال، تصادفی کردن شماره سوالات برای دانشجویان مختلف، مفهومی کردن سوالات و مواردی از این قبیل احتمال تقلب در امتحان را به شدت کاهش داد. البته اینها اغلب با تاکید بر سوالهای چند گزینه ای است اما در مورد سوالات تشریحی هم تا حدودی قابل اجرا و اثر بخش است. توضیحات لازم در مورد این ها به طور مفصل در کارگاههای آموزشی لینکهای زیر بیان شده است.

در مورد آزمونهای برخط با نظارت تصویری همزمان هم چند روش بیان شده که در آنها هم علاوه بر رعایت موارد فوق می توان با نظارت تصویری دقت بیشتری به خرج داد و احتمال تقلب را کاهش داد. اما هیچ روشی ضامن عدم تقلب نیست.
البته بحث داشتن دسترسی به اینترنت یا حداقل یک گوشی تلفن مناسب ضروری است و اگر فرضاً بطور عمدی یا به صورت غیر عمد قطعی ارتباط صورت پذیرفت، گزینه تکرار در زمان دیگر یا در مکانی دیگر برای دانشجو م یتواند فراهم باشد (البته نه به صورتی که ترغیب کننده تکرار این موارد باشد).

گزینه هایی که می توان برای برگزاری آزمونهای غیرحضوری به کار گرفت به شرح زیر است:

۱- استفاده از سامانه مدیریت آموزشی مودل (Moodle)
در مورد این گزینه، دانشگاه می تواند بستری را برای برگزاری آزمون های پایان ترم فراهم نموده تا امکان استفاده از انواع سؤال های زیر در هر آزمون وجود داشته باشد:
– سؤالات چند گزینه ای
– سؤالات تشریحی که دانشجو پاسخ را تایپ می کند.
– سؤالات تشریحی که دانشجو سؤالات را روی برگ کاغذ پاسخ می دهد و سپس عکس آن را در پاسخ ارسال می کند.
– سؤالاتی که دانشجو در پاسخ صدای خود را ضبط کرده و ارسال می کند.
– سؤالاتی که پاسخ بله و خیر یا درست و اشتباه دارند.

۲- استفاده از افزونه Quiz Connect در ادوبی کانکت. با استفاده از این گزینه می توان سؤالات چند گزینه ای طراحی و در محیط ادوبی کانکت آزمون را برگزار کرد. لازم به ذکر است که در این مورد سؤالات باید حتماً به انگلیسی نوشته شوند و امکان فارسی نویسی وجود ندارد.

۳- استفاده از محیط معمول صوتی، تصویری و متنی Adobe Connect و برگزاری آزمون به صورت کتبی، شفاهی و یا ترکیبی. این گزینه با توجه به اینکه امکان مشاهده دانشجویان از طریق وب کم و مکالمه رو در رو با آنها میسر می باشد کامل ترین گزینه برگزاری آزمون است و امکان تخلفات به حداقل می رسد. در این روش استاد و دانشجویان در همان کلاس ادوبی کانکت) یا محیط های مشابه آن (خود در زمان آزمون وارد شده و آزمون برگزار می شود. در صورتی که تعداد دانشجویان هم زیاد باشد استاد می تواند کلاس را به دو یا چند گروه تقسیم و در دو یا چند کلاس مجازی مجزا آزمون را برگزار نماید تا دچار مشکلات کمبود پهنای باند و تعداد زیاد دانشجویان در یک کلاس نباشد و مدیریت کلاس هم ساده تر باشد. نمونه هایی از برگزاری این نمونه آزمون و آموزشهای لازم از وبگاه معاونت آموزشی و لینکهای ذکر شده قابل دریافت است.

۴- استفاده از سایر روشهای ممکن همچون برگزاری آزمون شفاهی از طریق ادوبی کانکت یا محیط های مشابه آن. در این روش استاد و دانشجویان در کلاس مجازی حضور پیدا می کنند و استاد سؤالات را ارایه می نماید و دانشجویان بلافاصله و به صورت چهره به چهره به صورت شفاهی به سؤالات پاسخ می دهند.

البته بدیهی است که در گزینه هایی که امکان مشاهده و مکالمه رو دررو با دانشجو میسر نیست، کنترل کامل بر رفتار دانشجویان وجود ندارد و نمیتوان با اطمینان صد درصد سلامت برگزاری آزمونها را تأیید کرد اما روشهایی برای به حداقل رساندن خطا ممکن است. از جمله این راه کارها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- فرآیند آزمون به گونهای است که با شروع آزمون توسط دانشجو در هر لحظه امکان دیدن فقط یک سؤال وجود دارد و در صورت پاسخ دادن و یا رد کردن سؤال، سؤال بعدی نمایش داده خواهد شد.
۲- امکان برگشت به عقب هم در آزمون برای دانشجو وجود ندارد تا اینکه نتواند جوابهای قبلی خود را به دیگران اعلام و یا تغییر دهد.
۳- زمان آزمون هم محدود در نظر گرفته خواهد شد و هنگامی که این زمان به پایان برسد کل پاسخها به صورت خودکار ارسال خواهد شد.
۴- هر دانشجو فقط یکبار مجاز به شرکت در آزمون است.
۵- یک سؤال با پاسخ شفاهی در نظر گرفته خواهد شد که دانشجو در آن فقط باید خودش را معرفی کند تا اینکه مطمین شویم خودش در آزمون شرکت کرده و مشخصات خود را برای شخص دیگری برای شرکت در آزمون ارسال نکرده باشد.
۶- ترتیب سؤالات آزمون برای هر دانشجو متفاوت از بقیه خواهد بود.
۷- در مورد سؤالات چند گزینه ای، چینش گزینه ها هم برای دانشجویان تغییر خواهد کرد.
۸- هر دانشجو فقط یکبار می تواند به سیستم وارد شود و با یک نام کاربری امکان چندین ورود موازی وجود ندارد.

نکات قابل توجه در خصوص برگزاری آزمونهای برخط عبارتند از:

  • بهترین نوع سؤال برای برگزاری این آزمونها سؤالات چند گزینه ای یا پاسخ کوتاه است.
  • بهتر است تعداد بیشتری سؤال نسبت به تعداد سؤالات آزمون تهیه شده تا در انتخاب تصادفی سؤالات احتمال شبیه شدن سؤالات کم و امکان تقلب کمتر شود.
  • با توجه به اینکه در زمان برگزاری آزمون برخط استرس و فشار بر دانشجو زیاد است، زمان مورد نیاز برای آزمون نیز باید طوری تنظیم شود که دانشجو موفق به پاسخ دادن کل سؤالات شود و همچنین زمان زیادی هم برای برقراری ارتباط با دیگر دانشجویان نداشته باشد.

در پایان تأکید می شود که شایسته است با توجه به اهمیت ایجاد اعتماد در فضای فعالیتهای غیرحضوری، دانشگاهها با هرگونه تخلف یا سوءاستفاده از شرایط کنونی در برگزاری آزمونها برخورد قانونی حداکثری داشته باشند.

جهت دانلود سند راهنمای اجرای آزمونهای غیر حضوری وزارت علوم اینجا کلیک کنید.

نشست مشترک روسای موسسات آموزش عالی الکترونیکی غیردولتی با جناب آقای دکتر خاکی صدیق معاون آموزشی وزارت عتف

نشست مشترک روسای موسسات آموزش عالی الکترونیکی غیردولتی با جناب آقای دکتر خاکی صدیق معاون آموزشی وزارت عتف

نشست مشترک روسای موسسات آموزش عالی الکترونیکی غیردولتی با جناب آقای دکتر خاکی صدیق معاون آموزشی وزارت علوم و مدیران کل معاونت آموزشی سرکار خانم دکتر شمیرانی، جناب آقای دکتر اوحدی و جناب آقای دکتر آهنچیان و نیز رییس کارگروه یادگیری الکترونیکی جناب آقای دکترصفوی و دکتر ناظمی عضو دیگر کارگروه به میزبانی موسسه آموزش عالی مهرالبرز و به صورت آنلاین در روز چهارشنبه مورخ ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ برگزار گردید.

در این جلسه موسسات آموزش عالی الکترونیکی اهم مباحث و چالش ها و نیازهای خود را بیان داشتند. برخی از موارد مهم مطروحه عبارت بودند از:

  • مشکلات غیر قابل قبول ایجادی از سوی بیمه نسبت به محاسبات پرداختی اساتید
  • فرایند بسبار طولانی هیات جذب و صدمات اقتصادی ناشی از این تاخیر بر موسسات
  • سختگیری های فرایندها که می تواند موجب عدم ‌توسعه منطقی و استفاده از طرفیتهای این موسسات شود
  • امادگی این موسسات برای کمک به بهتر کردن خدمات آموزشهای الکترونیکی سایر موسسات و‌ دانشگاه ها
  • لزوم ‌حمایت از سرمایه گذاری های انجام‌ شده و ‌تجارب ارزشمند این موسسات صرفا الکترونیکی

در ادامه معاونت محترم آموزشی و مدیران کل دفاتر ذیربط ضمن اعلام حمایت راهکارهایی برای تسهیل منطقی فرایندها و کاهش مشکلات مربوطه و همزمان تاکید بر لزوم ‌حفظ و بهبود کیفیت این ‌موسسات، از تلاشهای آنها تشکر کردند. ایشان تاکید کردند که وزارت علوم از توسعه منطقی کمی وکیفی برنامه ها و خدمات موسسات آموزش عالی الکترونیکی حمایت می نماید ولی در عین حال ممکن است در ابتدا لازم باشد قوانین و‌ مقررات مربوطه بتدریج بازنگری شوند تا امکان حمایت منطقی بهتر شود.

ایشان همچنین از اعضاء کنسرسیوم موسسات آموزش عالی صرفا الکترونیکی خواستند با ارائه پیشنهاد برای روزآمد نمودن نظامنامه یادگیری الکترونیکی همکاری لازم را با کارگروه بعمل آورند تا در اولین فرصت نظامنامه جدید برای تصویب در شورای گسترش در اختیار معاونت قرار گیرد.

درخصوص درخواست تسریع در صدور مجوز رشته های موسسات الکترونیکی نیز مقرر گردید با نظر مثبت، متناسب با ظرفیت موسسات مساعدت و اقدام گردد.
در خصوص مشکلات موسسات غیر دولتی در خصوص بیمه و برخورد دوگانه بیمه تامین اجتماعی بین موسسات آموزش عالی دولتی و غیر دولتی نیز مطالبی در جلسه مطرح گردید و تقاضا شد وزارت علوم در این باب پیگیری هایی در سطح بالا (مابین وزارت عتف و وزارت کار و امور اجتماعی) بعمل آورد.

نظر به وجود ظرفیت پذیرش دانشجویان استعدادهای درخشان مقرر گردید تا وزارت علوم تلاش کند شرایطی فراهم شود که موسسات آموزش عالی الکترونیکی (مجازی ) نیز بتوانند از ظرفیت قانونی لازم پذیرش بدون آزمون دانشجویان مذکور برخوردار گردند.

در پایان جلسه روسای موسسات از زحمات و خدمات معاونت محترم آموزشی و مدیران محترم دفاتر آموزش عالی غیردولتی، گسترش آموزش عالی و برنامه ریزی آموزش عالی و رئیس و اعضاء کارگروه یادگیری الکترونیکی قدردانی نمودند.